Międzynarodowy Sąd Handlowy w Singapurze wydał orzeczenie, które ma istotne znaczenie dla relacji między państwami a zagranicznymi inwestorami. Sąd w całości odrzucił wniosek Polski o stwierdzenie nieważności wyroku arbitrażowego wydanego na podstawie Traktatu Karty Energetycznej. Tym samym utrzymano w mocy prawo spółki GreenX Metals do uzyskania odszkodowania.
Decyzja sądu spotkała się z natychmiastową reakcją rynku. Kurs akcji GreenX Metals notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie wzrósł w ciągu jednego dnia nawet o kilkadziesiąt procent, co pokazuje, jak duże znaczenie inwestorzy przypisują stabilności prawnej i skuteczności ochrony inwestycji.
Tło sporu arbitrażowego
Spór pomiędzy GreenX a Polską sięga kilku lat wstecz i dotyczy projektów górniczych planowanych przez australijską spółkę na terenie kraju. GreenX, działający wcześniej pod nazwą Prairie Mining, deklarował budowę kopalni Jan Karski w pobliżu aktywów należących do Bogdanki. W międzyczasie doszło jednak do zmian właścicielskich, a kontrolę nad Bogdanką przejął Skarb Państwa.
W 2018 roku konflikt wszedł w fazę otwartą, gdy spółka zarzuciła polskiemu ministrowi środowiska brak wydania decyzji dotyczącej użytkowania górniczego. W ocenie GreenX działania administracji publicznej naruszyły zobowiązania wynikające z międzynarodowych umów inwestycyjnych. Równolegle pojawiły się problemy związane z projektem Dębieńsko na Górnym Śląsku, gdzie również doszło do sporów wokół koncesji.
Wyrok i jego konsekwencje finansowe
W październiku 2024 roku trybunał arbitrażowy przyznał GreenX około 252 mln funtów tytułem odszkodowania oraz odsetek, z czego znaczna część wynikała z zapisów Traktatu Karty Energetycznej. Polska zdecydowała się zaskarżyć ten wyrok, składając wniosek o jego uchylenie do sądu w Singapurze.
Orzeczenie wydane przez Singapore International Commercial Court jednoznacznie odrzuciło argumenty strony polskiej. Co istotne, od momentu ogłoszenia wyroku naliczane są kolejne odsetki, które zwiększają całkowitą kwotę zobowiązania aż do dnia pełnej zapłaty.
Reakcja rynku kapitałowego
Po publikacji decyzji sądu inwestorzy zareagowali bardzo dynamicznie. Akcje GreenX Metals zyskały na wartości nie tylko w Warszawie, ale także na innych parkietach, gdzie spółka jest notowana. Wzrosty te pokazują, że rynek uznał wyrok za silne potwierdzenie pozycji prawnej spółki oraz jej zdolności do dochodzenia roszczeń wobec państw.
Dla wielu uczestników rynku była to również lekcja pokazująca, jak istotne są międzynarodowe mechanizmy ochrony inwestorów i jak trudne bywa skuteczne podważenie wyroków arbitrażowych przed sądami krajowymi.
Co dalej w sporze z Polską?
Polska zachowuje prawo do wystąpienia z wnioskiem o dopuszczenie apelacji w Singapurze, jednak próg jej przyjęcia jest bardzo wysoki. W praktyce sądy rzadko uchylają takie wyroki, co zostało podkreślone także w komunikacie samej spółki. GreenX zapowiedział dalszą obronę swoich praw oraz bieżące informowanie rynku o rozwoju sytuacji.
Podsumowanie
Decyzja sądu w Singapurze stanowi ważny sygnał dla inwestorów zagranicznych działających w Europie Środkowo-Wschodniej. Sprawa GreenX pokazuje, że międzynarodowe umowy inwestycyjne pozostają skutecznym narzędziem ochrony kapitału, a ich egzekwowanie może mieć realny wpływ na wyceny giełdowe spółek. Dla Polski oznacza to nie tylko ryzyko finansowe, lecz także konieczność ponownej refleksji nad relacjami z zagranicznymi inwestorami w sektorach wrażliwych.
